Bir Galat kenti
olan Tavium, Yozgat’ın 30 km batısındaki Büyüknefes köyünde yer alır. Yerleşim
MÖ 4. binyıldan itibaren iskân edilmiş ve Hitit döneminde gelişerek Taviniya
olarak anılmaya başlanmıştır. Burası Hitit başkenti Hattuşa’ya sadece 20 km
mesafededir.Tavium MÖ 3. yüzyılda, Tuna
bölgesi kökenli bir Kelt (Galatlar) kavmi olan Trokmiler tarafından yeniden
iskân ve inşa edilmiştir. Kent İç Anadolu Bölgesinde Trokmilerin yaşadığı Orta
Kızılırmak Yöresinin ticaret merkezi ve başkenti konumundaydı. Barbar ve savaşçı
bir kavim olan Galatlar şehirciliği ve düzenli yaşamı pek sevmezler, geçimlerini
paralı askerlik yaparak, haraç alarak ve tarımla uğraşarak sağlarlardı. Bundan
dolayı da Anadolu'da yerleştikleri bölgenin gelişimini engellediler ve kurulu
kentlerin gerilemesine neden oldular. Ancak; Galatlar Ankyra, Pessinus ve
Tavium'u ticaret merkezi haline dönüştürebilmişlerdir.
Tavium' un; krallık yolu, Asya ve Karadeniz -
Suriye yolu üzerinde dört yol ağzında olması da önemini bir kat daha
artırmaktadır. Herodot'un Tavium’dan geçtiğini belirttiği Kral Yolu’nun buraya
uğradığını ifade eden diğer bir kişi Prof. W.M.Ramsay'dır. Buna göre,
Kuzeybatıda Nicomedia’dan başlayıp, Nikaia, Dorylaion, Germa, Ankyra ve
Tavium'dan geçen yol, kuzeydoğuda Boğazköy(Hattuşa), Karissa(Alaca) ve Amisos'a
yönelmektedir.Ayrıca yine güneyden Mokissos (Kırşehir)'dan gelen yol Tavium’a
uğramaktaydı.
Coğrafyacı Strabon'un Tavium o devirde bir ticaret merkezi olduğu, Mithridation ve Danala
isimli kaleleri, Zeus'un tunçtan yapılmış heykeli ve kutsal alanları
bulunduğundan bahseder. Bunlardan anlaşılacağı üzere Tavium Galat ve Roma
devirlerinde önemli bir merkezdir. Galatia bölgesi M.Ö. 25 yılında Augustus
tarafından Romanın Eyaleti haline dönüştürülür.
Tavium’da
şu ana kadar kapsamlı kazı çalışması yapılmamıştır. 1997 yılından beri yörede
Avusturya Klagenfurt Üniversitesinden Prof.Karl Strobel başkanlığında yüzey
araştırmaları yapılmaktadır. Bu çalışmalar kapsamında, Büyüknefes ve çevresinde
yer alan birçok köyde de yüzey araştırmaları yapılmış (Yakuplu, Süleymanlı,
Körpeli, Haydarbeyli, Sağlık, Dereboymul, Beşerek, Susuz, Çamdibi, Çakırhacılı,
Zincir, Türkmensarılar, Çatma, Sarıfatma, Cihanpaşa,Salmanlı v.s.) geniş bir
çevrede antik yerleşim izleri tespit edilmiştir. Araştırmalar sonunda çok sayıda
seramik parçaları, sütun kaide ve tamburları, mezar stelleri, Bizans dönemine
ait yazıtlı mezar ve birçok mimari kalıntılara rastlanmıştır. Geniş bir çevrede
yapılan çalışmalar sonucunda şu ana kadar, Kalkolitik çağdan – İslami döneme
kadar iskân izleri tespit edilmiştir.
Ayrıca Büyüknefes Köyü’nde Strabon'un bahsettiği kaleler olsa gerek günümüzde
Büyük ve Küçük Kale adıyla bilinen yerler ve küçük kaleye yakın yerde tiyatro
kalıntıları araştırmacılar tarafından tespit edilmiştir.
Sonuç
olarak, Galatlar'dan önce Hitit izleri taşıyan ve daha sonra Bizans’ın toprağı
olan bir bölgenin bu güne kadar devam eden yüzey araştırmalarının bir kazıya
dönüşememesi, yörenin geçmişini tüm aydınlığı ile ortaya çıkarmak, kültür ve
turizme kazandırmak açısından büyük gecikme arz etmektedir.
Kaynakça
YILMAZ Ömer. Yozgat Tarihi Coğrafyası. L.T. KONYA .2001
C.Strobel. Yüzey Araştırma Raporu.2006