Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 05/02/2010 tarih
ve 25041 sayılı yazısı ve Yozgat Valilik Makamı’nın 14.04.2010 tarih ve 313
sayılı oluru ile Yozgat İli, Sarıkaya İlçesi merkezinde Kaplıcalar Mevkii’nde
bulunan Roma Hamamında, Yozgat Müze Müdürlüğü başkanlığında temizlik ve kazı
çalışmalarına Sarıkaya Belediyesi’nce temin edilen işçilerle ile başlanılmış ve
çalışmaların ilk etabı 20.05.2010 tarihinde sona erdirilmiştir. İkinci etap
çalışmalarının ilk bölümü 28.06.2010 - 09.07.2010 tarihlerinde yapılmıştır.
İkinci etap çalışmaların ikinci bölümü ise 12.07.2010 - 30.07.2010 tarihleri
arasında yapılmıştır.
Yozgat İli, Sarıkaya İlçesi,
Merkez Kaplıcalar Mahallesi’nde, şehir merkezinde halen işletilmekte olan
kaplıcalar ile iç içe olan ve Cumhuriyet döneminde 1970’li yıllara kadar hamam
ve havuz olarak kullanılan, ancak; yeni kaplıca tesislerinin yapılması ile terk
edilen Tarihi Roma Kemerleri’ni, sel baskınları, hafriyat, çöp dökülmesi ve
beton eklemeler ile oluşturulan çirkin görüntüsünden kurtararak hak ettiği
güzelliğe kavuşturmak, turizme kazandırılması çalışmalarına ön ayak olmak
amaçlanmıştır.
İlk etap çalışmaları kemerlerin hamam olarak kullanılan apsis
kısmında, hamam müştemilatı kısmında ve birkaç kemer aralığı kısmında
yürütülmüştür. İkinci etap çalışmaları, beton bloklar ve doğu cephede yere
gömülü vaziyette yer alan beton su deposu zamanın yeterli olmaması nedeniyle
kaldırılamamıştır. Çalışılan alan, herhangi bir olumsuz duruma mahal vermemek
için, etraf temizliği yapıldıktan sonra örme tel ve demir direkler ile
kapatılmış, kazı alanına girmenin yasak olduğunu belirtir levhalar asılmıştır.
Her iki etap çalışma sonucunda kemerlerin apsis kısmında ve çalışma yapılan
diğer yönlerinde 1970 yıllarında terk edildiği seviyeye yer yer 30-40-50 cm
dolgu bırakılarak çalışmalar sonlandırılmıştır. Sadece havuz olarak kullanılan
kısımda beton zemine kadar inilmiştir. Bunun sebebi de temizlik yapılan alanda
kaplıca sularının çalışmaları engellemesi ve muhtemel 1970 yılı öncesi dolgu
topraktan gelebilecek arkeolojik alana inilmek istenmemesidir. Burada önümüzdeki
yıllarda yapılabilecek çalışmalarda iki yöntem uygulanarak bilimsel çalışma
yapılabilir. Birincisi kemerlerin doğu kısmında, sit sınırında halen kullanımda
olan termal su kuyusunun önünden kemerlerin derinliğinden daha aşağı seviyede
bir kanal açılarak, kemerler içerisine gelen suyun kesilmesidir. İkincisi ise,
eğer gelen su kesilemezse, kemerler içerisinde ince ve yavaş bir çalışmayla
çıkan toprak ve dolgu malzemelerin, su eleklerinden geçirildikten ve
incelendikten sonra atılması şeklinde yapılması uygun olacaktır.
İkinci etap çalışmaları ilk bölümünde Roma Hamamının ön cephesini oluşturan
kemerlerin etrafında sonradan yapılan ve kemerlerin önünü tamamen kapatan beton
bloklar kaldırılmıştır. Kuzey apsisi içindeki dolgu toprak temizlendi. Ancak
burada su çıkması nedeniyle çalışmalar durduruldu.Kemerlerin
arka tarafında yapılan sondajlarda zemin döşemesine ulaşılamamıştır. Bu da
mevcut alandaki zemin döşemesinin sonradan söküldüğünü göstermektedir.
Kemerlerin önündeki betonarme oluk sökülerek su seviyesi düşürülmüş, bütün paye
ayakları temizlenerek açığa çıkarılmıştır. Kuzey apsis içinde bir oval duvar
bloğu, sökülen beton olukların altında ve güney apsis önünde çamura gömülü
durumda bulunan, üçü arşitrava ait toplamda beş büyük mimari parça ortaya
çıkarılmıştır. Hamamın iç
kısmında üçlü kemer altındaki mermer döşeme açığa çıkarılmıştır.
İkinci etap ikinci bölüm çalışmalarında ise
kemerlerin doğusunda yaklaşık 28 x 6 metre bir alanda dolgu toprak ve beton
blok temizliği çalışması yapılmıştır. Betonarme deponun güneyinde ve doğu
kemerlerine bitişik alanda 12 metre uzunluğunda beton blok temizlenerek bu
kısımdaki kemerler beton bloklardan ayrılmıştır. Bu kemerlerde dikkat çeken
husus ise kemerlere ait blokların batı, kuzey, güney ve tepe kısımları düzgün
bir şekilde iken doğu kısımları özensiz bir şekilde tırtıklı bırakılmıştır.
Yapılan çalışmalarda betonarme deponun güneyinde 14 x 6 metre ebatlarındaki
alanda ortalama 1, 5 metre dolgu toprak temizliği yapılmıştır. Bu alanda
yaklaşık 80 cm derinliğe inildiğinde güneydoğu kuzeybatı uzantılı 14 metre
uzunluğunda görünen yüksekliği ortalama 1,5 metre olan ve yaklaşık 30 cm eninde
betonarme bir blok ile karşılaşılmıştır. Betonarme deponun kuzeyinde ise 12 x 6
metre ve batıya doğru 7 x 2 metrelik alanda 80 cm derinliğe kadar dolgu toprak
temizliği yapılabilmiştir. Bu kısımda da güneybatı kuzeydoğu uzantılı beton blok
betonarme deponun kuzeydoğu köşesine birleşmekteydi. Bu blokların set amaçlı mı
yoksa su kanalı amaçlı mı yapıldığı şu an itibariyle bilinememektedir.